Wiens fragiele geesten? Over Fragile Minds van Bella Jackson.

In haar boek Fragile Minds. Stories from an NHS mental health ward neemt Bella Jackson ons mee in haar ontluisterende kennismaking met de psychiatrie. Daar loopt ze stage als student verpleegkunde, een studie die ze aanvatte nadat ze er al een loopbaan als sociaal werker op had zitten.

Het beeld dat ze schetst is niet fraai. Het is ook niet onbekend. Ze schetst de geestelijke gezondheidszorg als een systeem dat constant onder druk staat, van een tekort aan personeel, plaatsen, middelen. Van het biopsychosociale model schiet dan vaak alleen het eerste stukje over, liefst in de vorm van allerhande medicatie. Daarin terechtkomen als student is sowieso een reality check die ver staat van het ideaalbeeld zoals dat in opleidingen verpleegkunde (terecht) gedoceerd wordt. Het gevecht dat Jackson voert is daarmee best herkenbaar, en laat zich samenvatten in wat ik een van de mooiste treurige Nederlandstalige woorden vind: ontgoocheling.

Wanneer je Fragile Minds oppervlakkig leest, blijft vooral die ontgoocheling overeind. Het boek is dan een aanklacht tegen de psychiatrie hoe die vandaag georganiseerd wordt. Ze geeft talloze voorbeelden van overmedicalisering, veel te snelle diagnoses, totaal gebrek aan een holistische aanpak en veiligheidsprotocollen die te pas en vooral te onpas worden ingezet. Haar collega’s hebben nauwelijks oog voor de traumatische achtergrond van hun patiënten. Sexueel misbruik, armoede, racisme: zaken die Jackson als stagiair vaak veel sneller oppikt en aankaart. Sommige van haar collega’s zijn zo kortzichtig en routineus dat hun handelen ronduit meedogenloos wordt.

Maar het zou jammer zijn om dit boek alleen zo te lezen. Veel subtieler is immers de manier waarop Jackson de onderliggende mechanismen voelbaar maakt. Toen ik het boek begon te lezen, was ik ervan overtuigd dat de fragiele geesten uit de titel de zorgvragers waren. Maar gaandeweg begon ik te bedenken dat het misschien vooral de verpleegkundigen, de artsen en psychiaters zijn wiens geesten zo kwetsbaar en fragiel zijn dat ze eigenlijk voortdurend op zoek gaan naar de weg van de minste weerstand. Ze  lijken slechts schimmen van de idealistische studenten die zij zelf ooit geweest moeten zijn.

Nochtans levert die bredere blik geregeld gewoon de beste oplossingen. Geregeld beschrijft Jackson hoe zij er als stagiair in slaagt de narratief van de verpleegkundigen rond een van de zorgvragers helemaal kan omkeren. Een van hen was agressief en goed op weg naar een zoveelste voorschrift voor kalmeerpillen, tot Jackson begreep dat hij agressief werd omdat hij onafgedekt gewassen werd. Een simpel afdekdeken bracht redding.

Fragile Minds is een striemende aanklacht tegen de psychiatrie, zeker. Maar het is veel interessanter als een boek waarin de verharding van zorgverleners zo scherp contrasteert met het idealisme van de nieuwkomer. We moeten meer grip krijgen op hoe dat hellend vlak van idealisme naar verharding in elkaar zit, en hoe we er vervolgens iets tegen kunnen doen. “We can learn from this,” schrijft Jackson op de slotpagina’s van haar relaas. “Learn, and do it bloody better.”

Tom Rummens

Bella Jackson, Fragile Minds. Stories from an NHS mental health ward, Penguin, 2025.

Deze tekst verscheen oorspronkelijk in het Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek, 18.06.2026.

Geef een reactie

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑